Møc løc chû ÇŠ (Subject Catalog) có th‹ hoàn thành chÙc næng giúp Ƕc giä trong công viŒc sÜu tÀm khäo cÙu này. NhÜng ÇiŠu không may là ít có thÜ viŒn quan tâm ljn vÃn ÇŠ này.

Møc løc chû ÇŠ nh¢m møc Çích :

Giúp Ƕc giä có th‹ tìm thÃy m¶t cuÓn sách mà ÇŠ tài cûa nó Çã ÇÜ®c bi‰t.

Cho bi‰t thÜ viŒn có nh»ng cuÓn sách thu¶c m¶t ÇŠ tài.

Møc tiêu thÙ nhÃt nói lên nhu cÀu ÇÎnh vÎ cûa tØng cuÓn sách; møc tiêu thÙ hai nói lên nhu cÀu tÆp h®p các tÜ liŒu vŠ cùng m¶t ÇŠ tài.

Giä sº r¢ng m¶t nghiên cÙu sinh Çang chuÄn bÎ m¶t luÆn án ti‰n sï y khoa vŠ giäi phÅu tim. V§i tiêu ÇŠ ÇŠ møc: Tim -- Giäi phÅu, ngÜ©i thû thÜ có th‹ trình bày cho vÎ nghiên cÙu sinh này toàn b¶ nh»ng cuÓn sách vŠ giäi phÅu tim Çang có trong thÜ viŒn, toàn b¶ nh»ng bài tóm t¡t (Abstracts) vŠ nh»ng cuÓn sách và nh»ng bài vi‰t vŠ giäi phÅu tim trong các tåp chí y khoa; gi§i thiŒu qua các sách chÌ møc (Indexes) v§i vÎ nghiên cÙu sinh này toàn b¶ nh»ng bài vi‰t trong các Ãn phÄm ÇÎnh kÿ(Periodicals) vŠ giäi phÅu tim. Ch¡c ch¡n v§i s¿ giúp Ç« cûa thû thÜ , vÎ nghiên cÙu sinh së có dÎp khäo sát tÃt cä các khía cånh cûa vÃn ÇŠ mà các vÎ ti‰n sï y khoa Çi trܧc Çã trình bày và cÛng ch¡c ch¡n r¢ng nh»ng sáng ki‰n ÇÜ®c trình bày trong luÆn væn tÜÖng lai cûa vÎ tân ti‰n sï së không bÎ trùng h®p v§i nh»ng ÇiŠu Çã trình bày trong các luÆn væn Çi trܧc.

Công døng cûa møc løc chû ÇŠ trong viŒc sÜu tÀm khäo cÙu thÆt là vô hån. HÖn n»a, møc løc tr¿c tuy‰n (Online Catalog) cûa các nܧc phÜÖng Tây trình bày trên màn hình cûa máy vi tính ngày nay ÇŠu dܧi dång tiêu ÇŠ ÇŠ møc. Chúng ta muÓn liên thông v§i các thÜ viŒn quÓc t‰ trong m¶t hŒ thÓng mÜ®n liên thÜ viŒn (Interlibrary Loan systems) thì không th‹ không bi‰t ljn các tiêu ÇŠ ÇŠ møc này.

M¶t ÇiŠu n»a cÀn phân biŒt là: các tiêu ÇŠ ÇŠ møc (Subject Headings) không phäi là các tØ khóa (Keywords).

NgÜ©i ta Çã nói ljn các tiêu ÇŠ ÇŠ møc tØ gi»a th‰ k› 19 và thi‰t lÆp các khung ÇŠ møc tiêu chuÄn vào cuÓi th‰ kÏ 19 trong khi các tØ khóa chÌ m§i xuÃt hiŒn vào gi»a th‰ k› 20 khi các máy ÇiŒn toán ra Ç©i trên trái ÇÃt này. TØ khóa d¿a vào các tØ trong nhan ÇŠ sách hay bän tóm lÜ®c n¶i dung cûa m¶t cuÓn sách. ñiŠu l®i là thông tin có th‹ ÇÜ®c truy cÆp theo nh»ng tØ mà tác giä Çã dùng trong nhan ÇŠ, nh»ng tØ mà nó thÜ©ng phän ánh các danh tØ thông døng trong m¶t lãnh v¿c ÇŠ tài Ç¥c biŒt. ñiŠu bÃt l®i là khi ngÜ©i sº døng muÓn truy cÆp tÃt cä nh»ng thông tin hay càng nhiŠu thông tin càng tÓt vŠ m¶t ÇŠ tài, ngÜ©i Çó phäi tìm ki‰m theo tÃt cä nh»ng tØ ÇÒng nghïa cho ÇŠ tài Çó. M¶t vÃn ÇŠ khác nêu lên là khi m¶t nhan ÇŠ không chÙa Çúng nh»ng tØ mà nó ra n¶i dung ÇŠ tài; Çây là trÜ©ng h®p cûa nhiŠu nhan ÇŠ trong các tài liŒu vŠ Khoa h†c Xã h¶i và Nhân væn.

Tiêu ÇŠ ÇŠ møc ÇÜ®c ch†n l¿a, ki‹m soát và Çã ÇÜ®c tiêu chuÄn hóa. M‡i tiêu ÇŠ chÌ Ùng døng cho m¶t lãnh v¿c ÇŠ tài và nh»ng tØ ng» ÇÒng nghïa v§i ÇŠ tài Çó ÇŠu ÇÜ®c qui vŠ tiêu ÇŠ Çã ÇÜ®c l¿a ch†n. Khung ÇŠ møc tiêu chuÄn bao gÒm nhiŠu lãnh v¿c cûa ki‰n thÙc và m‡i tiêu ÇŠ ÇÜ®c Ùng døng cho m¶t tác phÄm là k‰t quä tÜ duy cûa ngÜ©i làm công tác biên møc khi khäo sát vŠ n¶i dung cûa cuÓn sách Çó.

VÆy khung ÇŠ møc là cÀn thi‰t cho viŒc thi‰t lÆp møc løc chû ÇŠ cûa thÜ viŒn. Làm th‰ nào chúng ta có ÇÜ®c khung ÇŠ møc Ç‹ Ùng døng cho thÜ viŒn chúng ta?

Thº bàn vŠ m¶t phÜÖng thÙc soån thäo khung ÇŠ møc.

• TØng thÜ viŒn soån thäo tiêu ÇŠ ÇŠ møc:

D¿a vào các nguyên t¡c soån ÇŠ møc cûa HiŒp h¶i ThÜ viŒn th‰ gi§i (IFLA), cán b¶ làm công tác biên møc cûa tØng thÜ viŒn t¿ Ãn ÇÎnh nh»ng tiêu ÇŠ ÇŠ møc thích h®p v§i các ÇŠ tài trong nguÒn tÜ liŒu cûa thÜ viŒn mình. DÀn dÀn së tåo nên cho chính thÜ viŒn mình m¶t Khung ÇŠ møc.

Theo phÜÖng thÙc này m‡i thÜ viŒn së có nh»ng b¶ tiêu ÇŠ ÇŠ møc khác nhau, không thÓng nhÃt, có th‹ mâu thuÅn nhau. Tuy nhiên n‰u ÇŠ møc ÇÜ®c soån thäo theo cùng nh»ng quy ÇÎnh chung vŠ "CÃu trúc cûa ÇŠ møc" thì cÛng có th‹ dÍ dàng liên thông v§i nhau. DÀn dÀn së Çi ljn thÓng nhÃt ÇŠ møc gi»a các thÜ viŒn trong m¶t liên hiŒp (theo vùng, theo ngành,...) Ç‹ Çi ljn m¶t Khung ÇŠ møc hoàn chÌnh hÖn.

• M¶t U› ban soån thäo khung ÇŠ møc:

ViŒc này Çòi hÕi nh»ng thành viên cûa ûy ban phäi là cán b¶ thÜ viŒn n¡m v»ng nh»ng nguyên t¡c thi‰t lÆp ÇŠ møc và m‡i thành viên am tÜ©ng vŠ m¶t lãnh v¿c ki‰n thÙc Ç‹ soån thäo nh»ng tiêu ÇŠ møc trong tØng lãnh v¿c rÒi h®p låi m¶t khung ÇŠ møc chung. Công tác này có th‹ th¿c hiŒn m¶t cách thû công trên tØng thÈ tiêu ÇŠ rÒi x‰p låi theo thÙ t¿ mÅu t¿ ho¥c có th‹ hi‹n thÎ trên máy tính. Công tác này Çòi hÕi m¶t th©i gian rÃt lâu, s¿ phÓi h®p nhÎp nhàng gi»a các thành viên và không tránh khÕi nh»ng ÇiŠu phÙc tåp, khó khæn trª ngåi.

• D¿a các khung ÇŠ møc có s¤n:

Chúng ta có th‹ d¿a vào hai khung ÇŠ møc có uy tín sau Çây cûa Hoa kÿ Ç‹ dÎch nh»ng tiêu ÇŠ ÇŠ møc sang ngôn ng» cûa chúng ta, cæn cÙ theo các nguyên t¡c thi‰p lÆp tiêu ÇŠ ÇŠ møc, rÒi s¡p x‰p låi các tiêu ÇŠ này theo thÙ t¿ mÅu t¿, ta së có m¶t khung ÇŠ møc theo ngôn ng» cûa riêng mình.

Khung ÇŠ møc này thích h®p v§i các sÜu tÆp thÜ viŒn nhÕ và vØa, có Ƕ vài træm ngàn cuÓn sách, nhÃt là các thÜ viŒn công c¶ng và trÜ©ng h†c. N¶i dung ÇŠ tài cûa nh»ng tiêu ÇŠ ÇŠ møc này có tính cách t°ng quát và ph° thông.

Khung ÇŠ møc này thích h®p v§i các sÜu tÆp thÜ viŒn l§n có tØ m¶t triŒu cuÓn sách trª lên, nhÃt là các thÜ viŒn Çåi h†c, khäo cÙu và chuyên ngành.

N¶i dung ÇŠ tài cûa nh»ng tiêu ÇŠ ÇŠ møc này có tính cách chi ti‰t và chuyên môn. Ta có th‹ dÎch và s¡p x‰p låi theo thÙ t¿ mÅu t¿ tØng ÇŠ møc chính và các ÇŠ møc ti‹u phân trong tØng tiêu ÇŠ. Tuy nhiên, khung ÇŠ møc này rÃt l§n chi‰m nhiŠu tÆp sách cÛng nhÜ chi‰m m¶t th©i gian dài Ç‹ dÎch thuÆt và s¡p x‰p låi theo m¶t khung h®p lš v§i Ti‰ng ViŒt. Nó Çòi hÕi n° l¿c cûa m¶t ûy ban h‰t sÙc chuyên môn làm viŒc nhÎp nhàng trong m¶t th©i gian không phäi là ng¡n Ç‹ hoàn thành công trình này.

T° chÙc nào có th‹ ÇÙng ra soån thäo khung ÇŠ møc?

• ThÜ viŒn QuÓc gia: ñây là cÖ quan có ÇÀy Çû tÜ cách vŠ thÄm quyŠn và nhân s¿, có khä næng tÆp h®p nhiŠu chuyên gia vŠ thÜ viŒn h†c và các nhà chuyên môn vŠ các lãnh v¿c ki‰n thÙc cÛng nhÜ các nhà ngôn ng» h†c Ç‹ th¿c hiŒn công trình này.

ThÜ viŒn QuÓc gia có th‹ sº døng ngân sách nhà nܧc Ç‹ thành lÆp m¶t ûy ban soån thäo b¢ng cách triŒu tÆp các nhà thÜ viŒn h†c, các chuyên gia cûa các viŒn khoa h†c xã h¶i và nhân væn, viŒn khoa h†c và kÏ thuÆt, viŒn ngôn ng» h†c, ÇŠ ra nh»ng phÜÖng thÙc làm viŒc, phân chia công tác Ç‹ làm công viŒc biên dÎch, soån thäo và có thù lao

• H¶i thÜ viŒn ViŒt nam: ViŒc thành lÆp H¶i thÜ viŒn ViŒt nam là h‰t sÙc cÀn thi‰t, không nh»ng chÌ Ç‹ tÆp h®p nnh»ng ngÜ©i làm công tác thÜ viŒn mà còn soån thäo các tài liŒu chuyên môn vŠ thÜ viŒn h†c. ñÜa ra nh»ng ÇŠ nghÎ vŠ qui ch‰ cûa tØng loåi hình thÜ viŒn, soån thäo, công nhÆn nh»ng chÜÖng trình thÜ viŒn h†c Ç‹ chÙng nhÆn tÜ cách cûa các trÜ©ng dåy vŠ thÜ viŒn.

H¶i thÜ viŒn cÛng có th‹ tÆp h®p nh»ng nhà chuyên môn vŠ thÜ viŒn h†c , các giäng viên vŠ thÜ viŒn h†c, các giáo sÜ cûa các ngành h†c Ç‹ làm công tác soån thäo này v§i thiŒn chí hay v§i s¿ tài tr® cûa m¶t cÖ quan nhà nܧc hay m¶t t° chÙc quÓc t‰ chuyên môn.

• TÆp h®p nh»ng nhà chuyên môn: Nh»ng nhà chuyên môn vŠ thÜ viŒn h†c cÛng có th‹ k‰t h®p v§I chuyên gia các ngành h†c, ngôn ng» h†c Ç‹ soån thäo khung ÇŠ møc v§i thiŒn chí hay v§i s¿ tài tr® cûa m¶t cÖ quan nhà nܧc. Công trình so ån thäo së ÇÜ®c ÇŒ trình trܧc cÖ quan có thÄm quyŠn vŠ ngành thÜ viŒn Ç‹ ÇÜ®c công nhÆn.