VPS Helv

Hieu biet them...VPS


Tieu de de muc...VNI

Hieu biet them...PDF

Chi dan chuyen tai

Hieåu bieát theâm veà Subject Headings

LEÂ NGOÏC OAÙNH, ML.,
Thö vieän ÑH Môû-Baùn coâng

Subject Heading caàn thieát nhö theá naøo?

• Khi noùi ñeán muïc luïc thö vieän, ngöôøi ta thöôøng noùi ngay ñeán muïc luïc taùc giaû (Author Catalog) vaø muïc luïc teân saùch hay nhan ñeà (Title catalog). Muïc luïc taùc giaû giuùp ñoäc giaû tìm kieám moät cuoán saùch maø ñoäc giaû ñaõ bieát teân taùc giaû cuûa noù hoaëc truy caäp toaøn boä nhöõng cuoán saùch coù trong thö vieän do cuøng moät taùc giaû vieát. Muïc luïc teân saùch hay nhan ñeà giuùp ñoäc giaû tìm moät cuoán saùch ñaõ bieát nhan ñeà cuûa noù, coù theå chöa bieát teân taùc giaû. Hai loaïi thö muïc naøy chæ giuùp ñoäc giaû truy caäp vò trí cuûa moät cuoán saùch naøo ñoù coù trong thö vieän hay nhöõng cuoán saùch ñöôïc vieát do moät taùc giaû. Noù ít coù coâng duïng trong vieäc giuùp ñoäc giaû söu taàm, khaûo cöùu.


• Muïc luïc chuû ñeà (Subject Catalog) coù theå hoaøn thaønh chöùc naêng giuùp ñoäc giaû trong coâng vieäc söu taàm khaûo cöùu naøy. Nhöng ñieàu khoâng may laø ít coù thö vieän quan taâm ñeán vaán ñeà naøy.


• Muïc luïc chuû ñeà nhaèm muïc ñích :
• Giuùp ñoäc giaû coù theå tìm thaáy moät cuoán saùch maø ñeà taøi cuûa noù ñaõ ñöôïc bieát.
• Cho bieát  thö vieän coù nhöõng cuoán  saùch thuoäc moät ñeà taøi.
Muïc tieâu thöù nhaát noùi leân nhu caàu ñònh vò cuûa töøng cuoán saùch; muïc tieâu thöù hai noùi leân nhu caàu taäp hôïp caùc tö lieäu veà cuøng moät ñeà taøi.
Giaû söû raèng moät nghieân cöùu sinh ñang chuaån bò moät luaän aùn tieán só y khoa veà giaûi phaãu tim. Vôùi tieâu ñeà ñeà muïc: Tim -- Giaûi phaãu,  ngöôøi thuû thö coù theå trình baøy cho vò nghieân cöùu sinh naøy toaøn boä nhöõng cuoán saùch veà giaûi phaãu tim ñang coù trong thö vieän, toaøn boä nhöõng baøi toùm taét (Abstracts) veà nhöõng cuoán saùch vaø nhöõng baøi vieát veà giaûi phaãu tim trong caùc taïp chí y khoa; giôùi thieäu qua caùc saùch chæ muïc (Indexes) vôùi vò nghieân cöùu sinh naøy toaøn boä nhöõng baøi vieát trong caùc aán phaåm ñònh kyø(Periodicals) veà giaûi phaãu tim. Chaéc chaén vôùi söï giuùp ñôõ cuûa thuû thö , vò nghieân cöùu sinh seõ coù dòp khaûo saùt taát caû caùc khía caïnh cuûa vaán ñeà maø caùc vò tieán só y khoa ñi tröôùc ñaõ trình baøy vaø cuõng chaéc chaén raèng nhöõng saùng kieán  ñöôïc trình baøy trong luaän vaên töông lai cuûa vò taân tieán só seõ khoâng bò truøng hôïp vôùi nhöõng ñieàu ñaõ trình baøy trong caùc luaän vaên ñi tröôùc.
 
• Coâng duïng cuûa muïc luïc chuû ñeà trong vieäc söu taàm khaûo cöùu thaät laø voâ haïn. Hôn nöõa, muïc luïc tröïc tuyeán (Online Catalog) cuûa caùc nöôùc phöông Taây trình baøy treân maøn hình cuûa maùy vi tính ngaøy nay ñeàu döôùi daïng tieâu ñeà ñeà muïc. Chuùng ta muoán lieân thoâng vôùi caùc thö vieän quoác teá trong moät heä thoáng möôïn lieân thö vieän (Interlibrary Loan systems) thì khoâng theå khoâng bieát ñeán caùc tieâu ñeà ñeà muïc naøy.

• Moät ñieàu nöõa caàn phaân bieät laø: caùc tieâu ñeà ñeà muïc (Subject Headings) khoâng phaûi laø caùc töø khoùa (Keywords). Ngöôøi ta ñaõ noùi ñeán caùc tieâu ñeà ñeà muïc töø giöõa theá kyû 19 vaø thieát laäp caùc khung ñeà muïc tieâu chuaån vaøo cuoái theá kyõ 19 trong khi caùc töø khoùa chæ môùi xuaát hieän vaøo giöõa theá kyû 20 khi caùc maùy ñieän toaùn ra ñôøi treân traùi ñaát naøy. Töø khoùa döïa vaøo caùc töø trong nhan ñeà saùch hay baûn toùm löôïc noäi dung cuûa moät cuoán saùch. Ñieàu lôïi laø thoâng tin coù theå ñöôïc truy caäp theo nhöõng töø maø taùc giaû ñaõ duøng trong nhan ñeà, nhöõng töø maø noù thöôøng phaûn aùnh caùc danh töø thoâng duïng trong moät laõnh vöïc ñeà taøi ñaëc bieät. Ñieàu baát lôïi laø khi ngöôøi söû duïng muoán truy caäp taát caû nhöõng thoâng tin hay caøng nhieàu thoâng tin caøng toát veà moät ñeà taøi, ngöôøi ñoù phaûi tìm kieám theo taát caû nhöõng töø ñoàng nghóa cho ñeà taøi ñoù. Moät vaán ñeà khaùc neâu leân laø khi moät nhan ñeà khoâng chöùa ñuùng nhöõng töø maø noù ra noäi dung ñeà taøi; ñaây laø tröôøng hôïp cuûa nhieàu nhan ñeà trong caùc taøi lieäu veà Khoa hoïc Xaõ hoäi vaø Nhaân vaên.

 
• Tieâu ñeà ñeà muïc ñöôïc choïn löïa, kieåm soaùt vaø ñaõ ñöôïc tieâu chuaån hoùa. Moãi tieâu ñeà chæ öùng duïng cho moät laõnh vöïc ñeà taøi vaø nhöõng töø ngöõ ñoàng nghóa vôùi ñeà taøi ñoù ñeàu ñöôïc qui veà tieâu ñeà ñaõ ñöôïc löïa choïn. Khung ñeà muïc tieâu chuaån bao goàm nhieàu laõnh vöïc cuûa kieán thöùc vaø moãi tieâu ñeà ñöôïc öùng duïng cho moät taùc phaåm laø keát quaû tö duy cuûa ngöôøi laøm coâng taùc bieân muïc khi khaûo saùt veà noäi dung cuûa cuoán saùch ñoù.

 
• Vaäy khung ñeà muïc laø caàn thieát cho vieäc thieát laäp muïc luïc chuû ñeà cuûa thö vieän. Laøm theá naøo chuùng ta coù ñöôïc khung ñeà muïc ñeå öùng duïng cho thö vieän chuùng ta?

  Töøng thö vieän soaïn thaûo tieâu ñeà ñeà muïc:

Döïa vaøo caùc nguyeân taéc soaïn ñeà muïc cuûa Hieäp hoäi Thö vieän theá giôùi (IFLA), caùn boä laøm coâng taùc bieân muïc cuûa töøng thö vieän töï aán ñònh nhöõng tieâu ñeà ñeà muïc thích hôïp vôùi caùc ñeà taøi trong nguoàn tö lieäu cuûa thö vieän mình. Daàn daàn seõ taïo neân cho chính thö vieän mình moät Khung ñeà muïc.

Theo phöông thöùc naøy moãi thö vieän seõ coù nhöõng boä tieâu ñeà ñeà muïc khaùc nhau, khoâng thoáng nhaát, coù theå maâu thuaån nhau. Tuy nhieân neáu ñeà muïc ñöôïc soaïn thaûo theo cuøng nhöõng quy ñònh chung veà "Caáu truùc cuûa ñeà muïc" thì cuõng coù theå deã daøng lieân thoâng vôùi nhau. Daàn daàn seõ ñi ñeán thoáng nhaát ñeà muïc giöõa caùc thö vieän trong moät lieân hieäp (theo vuøng, theo ngaønh,...) ñeå ñi ñeán moät Khung ñeà muïc hoaøn chænh hôn.

Vieäc naøy ñoøi hoûi nhöõng thaønh vieân cuûa uûy ban phaûi laø caùn boä thö vieän naém vöõng nhöõng nguyeân taéc thieát laäp ñeà muïc vaø moãi thaønh vieân am töôøng veà moät laõnh vöïc kieán thöùc ñeå soaïn thaûo nhöõng tieâu ñeà muïc trong töøng laõnh vöïc roài hôïp laïi moät khung ñeà muïc chung. Coâng taùc naøy coù theå thöïc hieän moät caùch thuû coâng treân töøng theû tieâu ñeà roài xeáp laïi theo thöù töï maãu töï hoaëc coù theå hieån thò treân maùy tính. Coâng taùc naøy ñoøi hoûi moät thôøi gian raát laâu, söï phoái hôïp nhòp nhaøng giöõa caùc thaønh vieân vaø khoâng traùnh khoûi nhöõng ñieàu phöùc taïp, khoù khaên trôû ngaïi.

Döïa caùc khung ñeà muïc coù saün:
 
Chuùng ta coù theå döïa vaøo hai khung ñeà muïc coù uy tín sau ñaây cuûa Hoa kyø ñeå dòch nhöõng tieâu ñeà ñeà muïc sang ngoân ngöõ cuûa chuùng ta, caên cöù theo caùc nguyeân taéc thieáp laäp tieâu ñeà ñeà muïc, roài saép xeáp laïi caùc tieâu ñeà naøy theo thöù töï maãu töï, ta seõ coù moät khung ñeà muïc  theo ngoân ngöõ cuûa rieâng mình.
• Sears List of  Subject Headings (Danh muïc caùc tieâu ñeà ñeà muïc cuûa Sears)

Khung ñeà muïc naøy thích hôïp vôùi caùc söu taäp thö vieän nhoû vaø vöøa, coù ñoä vaøi traêm ngaøn cuoán saùch, nhaát laø caùc thö vieän coâng coäng vaø tröôøng hoïc. Noäi dung ñeà taøi cuûa nhöõng tieâu ñeà ñeà muïc naøy coù tính caùch toång quaùt vaø phoå thoâng.
• Library of Congress Subject Headings (Tieâu ñeà ñeà muïc cuûa thö vieän Quoác hoäi Myõ)

Khung ñeà muïc naøy thích hôïp vôùi caùc söu taäp thö vieän lôùn coù töø moät trieäu cuoán saùch trôû leân, nhaát laø caùc thö vieän ñaïi hoïc, khaûo cöùu vaø chuyeân ngaønh.
Noäi dung ñeà taøi cuûa nhöõng tieâu ñeà ñeà muïc naøy coù tính caùch chi tieát vaø chuyeân moân. Ta coù theå dòch vaø saép xeáp laïi theo thöù töï maãu töï töøng ñeà muïc chính vaø caùc ñeà muïc tieåu phaân trong töøng tieâu ñeà. Tuy nhieân, khung ñeà muïc naøy raát lôùn chieám nhieàu taäp saùch cuõng nhö chieám moät thôøi gian daøi ñeå dòch thuaät vaø saép xeáp laïi theo moät khung hôïp lyù vôùi Tieáng Vieät. Noù ñoøi hoûi noå löïc cuûa moät uûy ban heát söùc chuyeân moân laøm vieäc nhòp nhaøng trong moät thôøi gian khoâng phaûi laø ngaén ñeå hoaøn thaønh coâng trình naøy.

Thö vieän Quoác gia: Ñaây laø cô quan coù ñaày ñuû tö caùch veà thaåm quyeàn vaø nhaân söï, coù khaû naêng taäp hôïp nhieàu chuyeân gia veà thö vieän hoïc vaø caùc nhaø chuyeân moân veà caùc laõnh vöïc kieán thöùc cuõng nhö caùc nhaø ngoân ngöõ hoïc ñeå thöïc hieän coâng trình naøy.

Thö vieän Quoác gia coù theå söû duïng ngaân saùch nhaø nöôùc ñeå thaønh laäp moät uûy ban soaïn thaûo baèng caùch trieäu taäp caùc nhaø thö vieän hoïc, caùc chuyeân gia cuûa caùc vieän khoa hoïc xaõ hoäi vaø nhaân vaên, vieän khoa hoïc vaø kyõ thuaät, vieän ngoân ngöõ hoïc, ñeà ra nhöõng phöông thöùc laøm vieäc, phaân chia coâng taùc ñeå laøm coâng vieäc bieân dòch, soaïn thaûo vaø coù thuø lao

Hoäi thö vieän Vieät nam: Vieäc thaønh laäp Hoäi thö vieän Vieät nam laø heát söùc caàn thieát, khoâng nhöõng chæ ñeå taäp hôïp nnhöõng ngöôøi laøm coâng taùc thö vieän maø coøn soaïn thaûo caùc taøi lieäu chuyeân moân veà thö vieän hoïc. Ñöa ra nhöõng ñeà nghò veà qui cheá cuûa töøng loaïi hình thö vieän, soaïn thaûo, coâng nhaän nhöõng  chöông trình thö vieän hoïc ñeå chöùng nhaän tö caùch cuûa caùc tröôøng daïy veà thö vieän.

Hoäi thö vieän cuõng coù theå taäp hôïp nhöõng nhaø chuyeân moân veà thö vieän hoïc , caùc giaûng vieân veà thö vieän hoïc, caùc giaùo sö cuûa caùc ngaønh hoïc ñeå laøm coâng taùc soaïn thaûo naøy vôùi thieän chí hay vôùi söï taøi trôï cuûa moät cô quan nhaø nöôùc hay moät toå chöùc quoác teá chuyeân moân.

Taäp hôïp nhöõng nhaø chuyeân moân: Nhöõng nhaø chuyeân moân veà thö vieän hoïc cuõng coù theå keát hôïp vôùi chuyeân gia caùc ngaønh hoïc, ngoân ngöõ hoïc ñeå soaïn thaûo khung ñeà muïc vôùi thieän chí hay vôùi söï taøi trôï cuûa moät cô quan nhaø nöôùc. Coâng trình soaïn thaûo seõ ñöôïc ñeä trình tröôùc cô quan coù thaåm quyeàn veà ngaønh thö vieän ñeå ñöôïc coâng nhaän.

Trôø veà ñaàu trang