VPS Helv
Ho so dang VNI
Hieu va Dung...
Ho so dang PDF
Hieu va dung...
Chi dan chuyen tai
Subject Headings: Hi‹u Và Dùng TØ NhÜ Th‰ Nào?
NguyÍn Minh HiŒp, BA., MS.,
Gñ. ThÜ viŒn ñH Khoa h†c T¿ nhiên
(Trích Bän Tin ñiŒn Tº - Câu Låc B¶ ThÜ ViŒn, sÓ 9-2000)
Trong tài liŒu nghiŒp vø Thông tin ThÜ viŒn Ti‰ng Anh, Subject có hai nghïa:
subject = chû ÇŠ là nghïa thông thÜ©ng
subject = ÇŠ møc khi subject là cách vi‰t thu g†n cûa subject heading.
Sª dï có cách vi‰t thu g†n là vì Subject heading quá thông døng trong ngành thông tin thÜ viŒn. Subject trong nghïa này thÜ©ng Çi v§i subject catalog = møc løc ÇŠ møc xuÃt hiŒn trong nh»ng trang màn hình cûa m¶t hŒ thÓng møc løc tr¿c tuy‰n (online catalog).
Ví dø: AUTHOR (Tác giä) TITLE (Nhan ÇŠ) SUBJECT (ñŠ møc)
Heading là Tiêu ÇŠ. Trong ngành thông tin thÜ viŒn, Tiêu ÇŠ mang š nghïa là ñi‹m truy cÆp (Access point). Nói cách khác, Tiêu ÇŠ hay ñi‹m truy cÆp là M¶t tên g†i, M¶t tØ, hay M¶t kš hiŒu, qua Çó ngÜ©i tìm tin có th‹ tìm ki‰m và ÇÎnh vÎ ÇÜ®c thông tin.
Trong m¶t bi‹u ghi thÜ møc (bibliographic record), m‡i tiêu ÇŠ mang m‡i š nghïa khác nhau phän ánh công døng khác nhau cûa m‡i Çi‹m truy cÆp giúp Ƕc giä ÇÎnh vÎ thông tin hay tÆp trung tài liŒu theo yêu cÀu:
author heading = tiêu ÇŠ tác giä: ÇÎnh vÎ và tÆp trung tài liŒu theo tác giä
title heading = tiêu ÇŠ nhan ÇŠ: ÇÎnh vÎ và tÆp trung tài liŒu theo nhan ÇŠ
subject heading = tiêu ÇŠ ÇŠ møc: ÇÎnh vÎ và tÆp trung tài liŒu theo ÇŠ møc hay n¶i dung
Trong công tác biên møc (cataloging), ba tiêu ÇŠ trên ÇÜ®c g†i là nh»ng tiêu ÇŠ có thÄm quyŠn (authority) hay tiêu ÇŠ chính. ñiŠu này chi phÓi công viŒc thi‰t lÆp hŒ thÓng tra cÙu trong HŒ thÓng møc løc (catalog system) và công viŒc phân tích hŒ thÓng (system analysis) Ç‹ thi‰t lÆp nên nh»ng phÀn mŠm quän lš thông tin thÜ viŒn. Nói theo
cách cûa nhà thÜ viŒn h†c, viŒc thi‰t lÆp hŒ thÓng tra cÙu phäi tuân theo viŒc Ki‹m soát tiêu ÇŠ chính (Authority Control), Çó là Tiêu ÇŠ tác giä, Tiêu ÇŠ nhan ÇŠ, và Tiêu ÇŠ ÇŠ møc. ñó là lš do HŒ thÓng møc løc phäi và chÌ bao gÒm:
møc løc tác giä (author catalog)
møc løc nhan ÇŠ (title catalog)
møc løc ÇŠ møc (subject catalog)
Trong Çó viŒc thi‰t lÆp møc løc ÇŠ møc là công viŒc chính cûa công tác biên møc. Vì Ç‹ tåo nên nh»ng ÇŠ møc hay tiêu ÇŠ ÇŠ møc, ngÜ©i cán b¶ biên møc phäi bi‰t vÆn døng kÏ thuÆt và nghŒ thuÆt thi‰t lÆp tiêu ÇŠ ÇŠ møc.
M‡i tiêu ÇŠ ÇŠ møc phän ánh m¶t n¶i dung cûa tài liŒu. M¶t tài liŒu có nhiŠu n¶i dung thì phäi có nhiŠu tiêu ÇŠ ÇŠ møc Ç‹ phän ánh ÇÀy Çû n¶i dung tài liŒu Çó. Nh»ng tiêu ÇŠ ÇŠ møc ÇÜ®c ÇÜa vào trong hŒ thÓng møc løc Ç‹ Ƕc giä tra cÙu. NhÜ th‰ hŒ thÓng møc løc ÇŠ møc phän ánh toàn b¶ n¶i dung kho tài liŒu. Do Çó tiêu ÇŠ ÇŠ møc (subject heading) trª nên h‰t sÙc thông døng trong ngành Thông tin ThÜ viŒn tØ khi ThÜ viŒn h†c ÇÜ®c xem
nhÜ m¶t ngành khoa h†c và ÇÜ®c h†c tÆp và giäng dåy kh¡p nÖi trên th‰ gi§i tØ lâu.
Chúng ta phäi hi‹u bi‰t c¥n kë tính Üu viŒt cûa tiêu ÇŠ ÇŠ møc nhÜ ÇÜ®c trình bày ª trên Ç‹ thÃy r¢ng ngành thÜ viŒn h†c nói chung và biên møc h†c nói riêng trên th‰ gi§i ÇÜ®c h†c tÆp, giäng dåy, và áp døng h®p lš nhÜ th‰ nào:
Xác ÇÎnh møc Çích: Møc Çích cûa thÜ viŒn là k‰t nÓi con ngÜ©i v§i thông tin h† muÓn có;
BiŒn pháp th¿c hiŒn: Tài liŒu chÙa trong thÜ viŒn phäi ÇÜ®c tìm thÃy bÃt cÙ lúc nào Ç‹ cung cÃp thông tin Ƕc giä cÀn;
PhÜÖng thÙc th¿c hiŒn chû y‰u:
1.x‰p tài liŒu trên giá theo môn loåi (Møc Çích chính cûa công tác phân loåi)
2.Ãn ÇÎnh m‡i tài liŒu m¶t hay nhiŠu tiêu ÇŠ ÇŠ møc Ç‹ phän ánh n¶i dung và ÇÜa vào trong hŒ thÓng møc løc thÜ viŒn (Công tác biên møc ÇŠ møc)
TØ Çó công tác biên møc bao gÒm:
1.biên møc mô tä
2.biên møc ÇŠ møc
3.phân loåi
Tóm låi chúng ta cÀn phäi bi‰t phân biŒt hai nghïa cûa tØ Subject (Chû ÇŠ) và Subject (ñŠ møc) Ç‹ dÎch và hi‹u Çúng š nghïa quan tr†ng cûa Subject Heading là Tiêu ÇŠ ÇŠ møc chÙ không phäi là ñŠ møc chû ÇŠ nhÜ có m¶t sÓ ÇÒng nghiŒp hiŒn Çang dùng.
MuÓn bi‰t thêm chi ti‰t hÖn vŠ Tiêu ÇŠ ÇŠ møc, S¿ khác nhau gi»a Tiêu ÇŠ ÇŠ møc v§i TØ khóa, và nh»ng chû ÇŠ khác vŠ Khoa h†c Thông tin ThÜ viŒn, quš ÇÒng nghiŒp có th‹ tham khäo trên hai web sites sau Çây cûa ThÜ viŒn Cao h†c trên mång Internet:
http://www.hcmuns.edu.vn/GLIB0001/lectures.htm : Nh»ng vÃn ÇŠ nghiŒp vø Thông tin ThÜ viŒn theo quan Çi‹m m§i ÇÜ®c trình bày dܧi dång bài báo.
http://www.hcmuns.edu.vn/GLIB0001/teaching.htm : Nh»ng bài giäng vŠ Khoa h†c Thông tin ThÜ viŒn ÇÜ®c trình bày dܧi dång Powerpoint.
N‰u có th¡c m¡c và trao Ç°i xin liên låc qua ÇÎa chÌ: nmhiep@hcmuns.edu.vn
Tài LiŒu Tham Khäo:
1.ALA: TØ Çi‹n giäi [nghïa] ThÜ viŒn h†c và Tin h†c Anh ViŒt / DÎch giä: Phåm ThÎ LŒ HÜÖng, Lâm Vïnh Th‰, và NguyÍn ThÎ Nga. - Tucson, Arizona : Galen Press, Ltd., 1996.
2.ANDERSEN, ELAINE. Learn Basic Library Skills / Elaine Andersen, Mary Gosling, và Mary Mortimer. - Canberra : DocMatrix Pty Ltd., 1998.
3.BIAL, LINDA LAPUMA. Cataloging & Classification. - Urbana-Champaign: Graduate School of Library and Information Science, UIUC, 1996.
4.BLANC-MONTMAYEUR, MARTINE. Choix vedettes matières à l'intention des bibliothèques / Martine Blanc-Montmayeur và Francoise Danset. - nouvelle édition. - Paris : Cercle de la Librarie, 1997.
5. Cataloging. - Boston, Massachusetts : Graduate School of Library and Information Science, Simmons College, 1995.
6.CHAN, LOIS MAI. - Cataloging and Classification : An Introduction. - New York : McGraw-Hill, 1994.
7.CHAN, LOIS MAI. - Library of Congress Subject Headings : Principle and Application. - 3rd Edition . - Englewood, Colorado : Libraries Unlimited, Inc., 1995.
8.HUNTER, ERIC J. Classification Made Simple. - Hampshire : Gower, 1988.
9.GANENDRAN, JACKI. Learn Subject Access. - 2nd Edition. - Canberra : DocMatrix Pty Ltd., 1998.
10.MORTIMER, MARY. Library Speak : A Grossary of Terms in Librarianship and Information Management.- Canberra : DocMatrix Pty Ltd., 1998.