Ta Çã bi‰t tiêu ÇŠ ÇŠ møc (subject heading) là tØ hay nhóm tØ ghi ª dòng ÇÀu thÈ thÜ møc trong møc løc ÇŠ møc cûa thÜ viŒn, diÍn tä ng¡n g†n n¶i dung tÜ liŒu Ç‹ gi§i thiŒu v§i Ƕc giä. NhÜ th‰ dܧi m‡i tiêu ÇŠ ÇŠ møc tÆp h®p tÃt cä các tÜ liŒu có cùng n¶i dung ÇŠ tài Çó Ç‹ Ƕc giä tìm tÜ liŒu theo chuyên ÇŠ. HŒ thÓng tiêu ÇŠ ÇŠ møc vì th‰ là m¶t công cø tham khäo quan tr†ng và h»u hiŒu. Khäo sát các hŒ thÓng tiêu ÇŠ ÇŠ møc hoàn chÌnh (nhÜ cûa ThÜ viŒn QuÓc h¶i MÏ, cûa Sears) ta thÃy các dång cÃu trúc sau Çây: Danh tØ, Tính tØ v§I danh tØ, Nhóm tØ và câu, Tiêu ÇŠ ÇŠ møc tÆp h®p, Tiêu ÇŠ ÇŠ møc có ti‹u phân møc.

Danh tØ

ñây là hình thÙc ÇÖn giän và lš tܪng nhÃt vì nó vØa ÇÖn giän vØa dÍ hi‹u. Thí dø: NÔNG NGHIP, GIÁO DøC, NGH THUT, ñIN T±, CÁ, HOA, CHIM... Danh tØ thÜ©ng ÇÜ®c mª ÇÀu b¢ng m¶t sÓ tØ nhÜ: s¿, tính, cái, con ... Trong tiêu ÇŠ ÇŠ møc ngÜ©i ta lÜ®c bÕ chúng, tuy nhiên trong ViŒt ng» có nhiŠu trÜ©ng h®p không th‹ bÕ các tØ này vì së làm lŒch nghïa n‰u bÕ.

Thí dø các tØ: S S–NG, CHƒT R�N, ñ¶ SÂU...

ñÓi v§i các tØ ÇÒng nghïa và các tØ tÜÖng ÇÜÖng ngÜ©i ta chÌ ch†n m¶t Ç‹ sº døng trong hŒ thÓng và sº døng các hình thÙc tham chi‰u cho các tØ khác Ç‹ ÇÜa vŠ tiêu ÇŠ ÇŠ møc ÇÜ®c ch†n.

Thí dø: SINH C�NH H†C xem SINH THÁI H†C

SINH MÔI H†C xem SINH THÁI H†C ...

ñÓi v§i các tØ ÇÒng âm ngÜ©i ta dùng các tØ khác trong ngo¥c ÇÖn Çính kèm Ç‹ xác ÇÎnh n¶i dung.

Thí dø: TÐ÷NG ñ–I, THUY�T (VT LÝ H†C)

TÐ÷NG ñ–I, THUY�T (TRI�T H†C)

Các ÇÎa danh, tên quÓc gia dân t¶c cÛng là tiêu ÇŠ ÇŠ møc chính và thÜ©ng có ti‹u phân møc:

Thí dø: HU� -- MIÊU T� Và DU LÎCH

MATXC÷VA -- DÂN S–

VIT NAM -- THÐ TÎCH

Tên ngÜ©i cÛng có th‹ là tiêu ÇŠ ÇŠ møc chính và thÜ©ng có næm sinh næm ch‰t, Çôi khi có thêm chÙc tܧc,và ti‹u phân møc.

Thí dø: NAPÔLÊÔNG I, HOàNG ñ� PHÁP, 1769-1821.

NGUY•N DU, 1766-1820 -- THÐ TÎCH

Tính tØ v§i danh tØ

NhiŠu š niŒm muÓn diÍn Çåt cÀn phÓi h®p tính tØ v§i danh tØ (tính tØ b° nghïa cho m¶t danh tØ hay m¶t danh tØ ÇÜ®c dùng nhÜ tính tØ b° nghïa cho m¶t danh tØ khác), trong tiêu ÇŠ ÇŠ møc cÛng th‰. Thí dø: VT LÝ H†C HT NHÂN, TIA H—NG NGOI, RONG BI"N, CHÑ NGH¸A DUY VT LÎCH S±... ñÓi v§i nh»ng tÆp h®p: "Danh tØ-tính tØ" này phÀn l§n chính tính tØ làm y‰u tÓ Ç¥c trÜng, chû y‰u, xác ÇÎnh n¶i dung š niŒm cûa tÆp h®p: Chû nghïa duy vÆt lÎch sº, VÆt lš h†c håt nhân, các tØ chû Çåo là: Duy vÆt lÎch sº, Håt nhân. NhÜng cÛng có trÜ©ng h®p danh tØ låi là y‰u tÓ chû y‰u cûa tÆp h®p. Thí dø ÇÓi v§i "NghŒ thuÆt trang trí", "Giáo døc ph° thông" các tØ chû Çåo là: NghŒ thuÆt, Giáo døc.

Tính Ç¥c trÜng, chû y‰u cûa các tØ chû Çåo (tính tØ lÅn danh tØ) Çòi hÕi vÎ trí quan tr†ng tÜÖng xÙng cho chúng trong tiêu ÇŠ ÇŠ møc Ç‹ thích Ùng và lôi cuÓn s¿ chú š cûa ngÜ©i džc. Vì th‰ khi trình bày hình thÙc cûa tiêu ÇŠ ÇŠ møc ngÜ©i ta Ç¥t các tØ chû Çåo ÇÙng ÇÀu Ç‹ tÆp h®p các ÇŠ møc liên hŒ theo tØ chû Çåo. Do Çó n‰u tØ chû Çåo ÇÙng sau thì ngÜ©i ta Çäo nó ra trܧc và phân cách b¢ng dÃu phÄy (,).

Thí dø: HT NHÂN, VT LÝ H†C

DUY VT LÎCH S±, CHÑ NGH¸A

CÁ, NUÔI

N‰u tØ chû Çåo Çã ÇÙng ÇÀu tiêu ÇŠ ÇŠ møc thì không cÀn Çäo.

Thí dø: NGH THUT TRANG TR´

GIÁO DøC PH˜ THÔNG

VÃn ÇŠ Çäo trong cÃu trúc cûa tiêu ÇŠ ÇŠ møc ÇÜ®c kh£ng ÇÎnh là cÀn thi‰t, nhÜng mÙc Ƕ th¿c hiŒn cÀn ÇÜ®c bàn cãi theo tØng hoàn cänh. ViŒc phân tích trao Ç°i vÃn ÇŠ này xin dành ª m¶t phÀn khác khi ÇŠ cÆp ljn viŒc thi‰t lÆp m¶t hŒ thÓng tiêu ÇŠ ÇŠ møc ViŒt ng» tiêu chuÄn.

Nhóm tØ và câu

Trong tiêu ÇŠ ÇŠ møc nhiŠu š niŒm cÛng ÇÜ®c diÍn Çåt b¢ng nhóm tØ hay câu và hình thÙc Çäo Ç‹ nêu bÆt phÀn chû Çåo cÛng ÇÜ®c sº døng.

Thí dø: TµNH YÊU TRONG THI CA

HIN THC CHÑ NGH¸A TRONG VˆN H†C

ñIN BIÊN PHÑ, TRN ñÁNH NˆM 1954

Tiêu ÇŠ ÇŠ møc tÆp h®p

M¶t dång khác cûa tiêu ÇŠ ÇŠ møc ÇÜ®c cÃu tåo b¢ng hai danh tØ k‰t h®p v§i nhau b¢ng liên tØ "và" g†i là tiêu ÇŠ ÇŠ møc tÆp h®p.

Thí dø: ñÔ THÎ Và THàNH PH–

T¶I ÁC Và T¶I PHM

ˆN M¼N Và CHƒT CH–NG ˆN M¼N

PHø N" Và H¼A BµNH

VÔ TUY�N TRUY"N HµNH Và THI�U NHI...

Ÿ Çây thÙ t¿ trܧc sau cûa các danh tØ cÀn ÇÜ®c chú š. Tùy trÜ©ng h®p mà ÇÎnh trܧc sau, có th‹ theo các nguyên t¡c: l§n trܧc nhÕ sau, nguyên nhân trܧc k‰t quä sau, chung trܧc riêng sau ... N‰u ngang nhau thì theo thÙ t¿ mÅu t¿. NhÜng thÆt ra không th‹ có nh»ng quy luÆt nhÃt ÇÎnh thÆt s¿ chính xác cho viŒc ÇÎnh thÙ t¿ trܧc sau gi»a hai danh tØ cûa tiêu ÇŠ ÇŠ møc tÆp h®p. Và do Çó cÀn phäi có th‹ tham chi‰u cho thÙ t¿ ngÜ®c låi.

Thí dø: Thành phÓ và Çô thÎ" xem ñÔ THÎ Và THàNH PH–.

Tiêu ÇŠ ÇŠ møc có ti‹u phân møc

Tiêu ÇŠ ÇŠ møc cÛng ÇÜ®c chia nhÕ b¢ng ti‹u phân møc cÃp 1, cÃp 2, cÃp 3.

Thí dø: NÔNG NGHIP -- THÐ TÎCH

VIT NAM -- LÎCH S± -- HU BÁN TH� Ký XX

VIT NAM -- NGOI GIAO -- LIÊN XÔ -- 1975-1980

Ti‹u phân møc có nhiŠu loåi:

Ti‹u phân møc hình thÙc

TOÁN H†C -- T¯ ñI"N

ñÎA CHƒT H†C -- B�N ñ—

VIT NAM -- THÐ TÎCH

H¹A H†C -- C…M NANG

THÐ÷NG M‚I -- NIÊN GIÁM

Ti‹u phân møc Ç¥c trÜng

GIÁO DøC -- LÎCH S±

SINH H†C -- TRI�T LÝ Và LÝ THUY�T

TOÁN H†C -- H†C H½I Và GI�NG DY

Ti‹u phân møc th©i kÿ

VIT NAM -- LÎCH S± -- 1945

ñ�NG C¶NG S�N ñÔNG DÐ÷NG -- LÎCH S± -- 1931

Ti‹u phân møc ÇÎa phÜÖng

NÔNG NGHIP -- LIÊN XÔ

NÔNG NGHIP -- LIÊN XÔ -- BIÊLÔRUTXIA

NÔNG NGHIP -- VIT NAM -- TH¯A THIÊN-HU�

Trong các bän danh sách tiêu ÇŠ ÇŠ møc ngoài hŒ thÓng d†c cûa các tiêu ÇŠ ÇŠ møc còn có m¶t hŒ thÓng ngang bi‹u hiŒn mÓi tÜÖng quan gi»a các ÇŠ møc. Nh»ng liên hŒ này ÇÜ®c th¿c hiŒn b¢ng nh»ng hình thÙc tham chi‰u (chÌ ch‡) trên thÈ tham chi‰u (cross reference cards). Có hai hình thÙc tham chi‰u: tham chi‰u hܧng dÅn tØ m¶t ÇŠ møc sang ÇŠ møc r¶ng hÖn và tham chi‰u gi»a các ÇŠ møc tÜÖng ÇÜÖng hay hËp hÖn. V§i mång lܧi ÇŠ møc ngang d†c tinh t‰ này hŒ thÓng có khä næng Çón b¡t nh»ng yêu cÀu tham khäo chi li Ç‹ rÒi ÇÜa låi

Trong tay Ƕc giä nh»ng con cá tÜ liŒu có th‹ không l§n nhÜng ch¡c là h®p khÄu vÎ.

Tr« vŠ ÇÀu trang

---