VPS Helv
Tieu de de muc...VPS
Ve thuat ngu...VNI
Ve thuat ngu ...PDF
Chi dan chuyen tai
VŠ ThuÆt Ng» Subject Headings
Lê Ng†c Oánh, ML., ñåi H†c Mª Bán Công
(Trích Bän Tin ñiŒn Tº - Câu Låc B¶ ThÜ ViŒn, sÓ 10-2000)
Có m¶t ÇÒng nghiŒp ÇŠ nghÎ mª ra m¶t ti‹u møc trong Bän Tin ñiŒn Tº cûa Câu Låc B¶ [ThÜ ViŒn] g†i là Bàn VŠ ThuÆt Ng» ngành ThÜ viŒn và Thông tin h†c. Hܪng Ùng l©i ÇŠ nghÎ trên, tôi xin bàn vŠ thuÆt ng» SUBJECT HEADINGS.
Ÿ Çây, tôi không bàn vŠ møc Çích, tính chÃt, công døng cûa các subject headings vì vÃn ÇŠ này ÇÜ®c nói ljn nhiŠu trong các bài vi‰t cûa Bän Tin ñiŒn Tº. Tôi chÌ "duy danh ÇÎnh nghïa" theo lÓi "nói có sách, mách có chÙng". Tôi cÛng không b¡t ÇÀu tham khäo b¢ng các tØ Çi‹n Ti‰ng ViŒt vì Çây là thuÆt ng» cûa ngÜ©i nܧc ngoài phäi b¡t ÇÀu b¢ng sách vª nܧc ngoài.
Tôi së tìm nghïa cûa tØ Heading, sau Çó nghïa cûa tØ Subject, rÒi k‰t h®p š nghïa chung cûa tØ Subject Heading.
Theo tØ Çi‹n Oxford (Oxford Advanced Learner's Dictionary: Encyclopedic edition, 1992):
heading (n): word or words put at the top of a page, section of a book, etc as a tittle = tØ hay nh»ng tØ Ç¥t ª ÇÀu m¶t trang giÃy, phÀn cûa m¶t cuÓn sách, v.v... nhÜ là m¶t nhan ÇŠ.
NhÜ vÆy ta có th‹ hi‹u r¢ng heading là "t¿a ÇŠ" hay "tiêu ÇŠ"
subject (n): (1) person or thing that is being discussed or described (in speech or writing), or represented, eg. in a painting; topic; theme = ngÜ©i hay vÆt Çang ÇÜ®c thäo luÆn hay mô tä (trong l©i nói hay trong bài vi‰t), hay ÇÜ®c th‹ hiŒn, vd. trong m¶t bÙc tranh; ÇŠ tài, ÇŠ møc; ÇŠ án, chû ÇŠ.- (2) branch of knowledge studied in a school, etc. = ngành ki‰n thÙc ÇÜ®c h†c hÕi, nghiên cÙu trong nhà trÜ©ng.
NhÜ vÆy ta có th‹ hi‹u r¢ng subject có 2 nghïa: (1) "ÇŠ tài", "ÇŠ møc", "chû ÇŠ"; (2) "môn h†c", "b¶ môn".
Bây gi© ta tham khäo m¶t tØ Çi‹n cûa ta. Ch£ng hån nhÜ TØ Çi‹n ViŒt Anh / Bùi Phøng:
tiêu ÇŠ: headline, rubric, heading
ÇŠ møc: subject, text, theme
Theo TØ Çi‹n Ti‰ng ViŒt / ViŒn Ngôn ng» h†c do Hoàng Phê chû biên:
Tiêu ÇŠ = (1) L©i ÇŠ Ç‹ g®i s¿ chú š. (2) PhÀn in s¤n ª bên trên các giÃy t© hành chánh, giÃy t© giao dÎch thÜÖng måi;
ñŠ møc = (1) Tên g†i tØng phÀn l§n trong m¶t bài vi‰t, m¶t công trình nghiên cÙu. (2) ñŠ tài.
NhÜ vÆy Subject headings là "t¿a ÇŠ vŠ m¶t ÇŠ tài" hay tóm t¡t hÖn là "tiêu ÇŠ ÇŠ møc". Nó không th‹ là "ÇŠ møc chû ÇŠ" vì chû ÇŠ cÛng là m¶t ÇŠ møc. VÆy ta không th‹ nói "ÇŠ møc ÇŠ møc" hay "chû ÇŠ chû ÇŠ". Vä låi chúng ta hãy ÇÓi chi‰u tØ heading trong nghïa ti‰ng Anh trong tØ Çi‹n Oxford Advanced Learner's Dictionary: Encyclopedic edition, 1992 và tØ ÇŠ møc trong nghïa ti‰ng ViŒt trong TØ Çi‹n Ti‰ng ViŒt / ViŒn Ngôn ng» h†c do Hoàng Phê chû biên thì ta thÃy ngay r¢ng không th‹ nào dÎch heading là ÇŠ møc ÇÜ®c.
Ta cÛng không nên dùng "tiêu ÇŠ chû ÇŠ" vì "møc løc chû ÇŠ" cûa các thÜ viŒn ª ViŒt Nam thÜ©ng chÌ ÇÜa ra nh»ng chû ÇŠ liên quan ljn nh»ng s¿ kiŒn xã h¶i, chính trÎ hay lÎch sº n°i bÆt trong th©i gian nào Çó Ç‹ gi§i thiŒu các tài liŒu liên quan ljn các chû ÇŠ có š ÇÎnh trình bày Çó. Còn khung "tiêu ÇŠ ÇŠ møc" (Subject headings) cûa phÜÖng Tây có th‹ cung cÃp cho bÃt cÙ cuÓn sách hay tài liŒu nào có trong thÜ viŒn m¶t hay m¶t sÓ các "tiêu ÇŠ ÇŠ tài" hay "ÇŠ møc". Khi nói ljn "tiêu ÇŠ ÇŠ møc" tÙc là ÇŠ tài hay ÇŠ møc Çó Çã ÇÜ®c ch†n l¿a, tÙc là tØ v¿ng Çã ÇÜ®c ki‹m soát.
Trܧc Çây, cÛng có ngÜ©i dÎch "Subject headings" là "tiêu ÇŠ môn loåi". Tuy nhiên, tØ "môn loåi" chÌ phän änh các ngành h†c hay b¶ môn chính; còn tØ "ÇŠ møc" nó phän änh nhiŠu ÇŠ tài trong tØng b¶ môn m¶t, lãnh v¿c cûa nó r¶ng hÖn, bao quát hÖn.
ñây là m¶t vài š ki‰n cûa tôi vŠ thuÆt ng» "Subject headings" xét vŠ m¥t ng» nghïa hoàn toàn phù h®p v§i thuÆt ng» ti‰ng ViŒt tÜÖng Ùng "Tiêu ÇŠ ÇŠ møc". Ngoài ra m¶t thuÆt ng» khoa h†c ÇÜ®c dùng Çúng cÀn phäi xét vŠ m¥t š nghïa khoa h†c hay nghiŒp vø cûa nó. ñiŠu này quš vÎ có th‹ tham khäo bài vi‰t "Subject Headings: Hi‹u và dùng tØ nhÜ th‰ nào" trong BTñT sÓ 9/2000.
M¶t tài liŒu Çáng tin cÆy khác Ç‹ chúng ta hi‹u rõ hÖn vŠ m¥t ng» nghïa và khoa h†c cûa Subject headings Ç‹ dÎch cho Çúng là "ALA Glossary of Library and Information Science"
Subject heading: An access point to a bibliographic record, consisting of a word or phrase which designates the subject of the work(s) contained in the bibliographic item = M¶t Çi‹m truy cÆp ljn m¶t bi‹u ghi thÜ møc, bao gÒm m¶t tØ hay nhóm tØ xác ÇÎnh chû ÇŠ cûa tác phÄm chÙa trong mÄu tin thÜ møc.
Tr« vŠ ÇÀu trang