VPS Helv

Ve thuat ngu...VPS



Tieu de de muc...VNI

Ve thuat ngu ...PDF

Chi dan chuyen tai
VEÀ THUAÄT NGÖÕ SUBJECT HEADINGS
LEÂ NGOÏC OAÙNH, ML.,
Thö vieän ÑH Môû-Baùn coâng

Coù moät ñoàng nghieäp ñeà nghò môû ra moät tieåu muïc trong Baûn Tin Ñieän Töû cuûa Caâu Laïc Boä goïi laø Baøn Veà Thuaät Ngöõ ngaønh Thö vieän vaø Thoâng tin hoïc. Höôûng öùng lôøi ñeà nghò treân, toâi xin baøn veà thuaät ngöõ SUBJECT HEADINGS.

ÔÛ ñaây, toâi khoâng baøn veà muïc ñích, tính chaát, coâng duïng cuûa caùc subject headings vì vaán ñeà naøy ñöôïc noùi ñeán nhieàu trong caùc baøi vieát cuûa Baûn Tin Ñieän Töû. Toâi chæ "duy danh ñònh nghóa" theo loái "noùi coù saùch, maùch coù chöùng". Toâi cuõng khoâng baét ñaàu tham khaûo baèng caùc töø ñieån Tieáng Vieät vì ñaây laø thuaät ngöõ cuûa ngöôøi nöôùc ngoaøi phaûi baét ñaàu baèng saùch vôû nöôùc ngoaøi.

Toâi seõ tìm nghóa cuûa töø Heading, sau ñoù nghóa cuûa töø Subject, roài keát hôïp yù nghóa chung cuûa töø Subject Heading.

Theo töø ñieån Oxford (Oxford Advanced Learner's Dictionary: Encyclopedic edition, 1992):

heading (n): word or words put at the top of a page, section of a book, etc as a tittle = töø hay nhöõng töø ñaët ôû ñaàu moät trang giaáy, phaàn cuûa moät cuoán saùch, vv... nhö laø moät nhan ñeà.
Nhö vaäy ta coù theå hieåu raèng heading laø "töïa ñeà" hay "tieâu ñeà"
subject (n): (1) person or thing that is being discussed or described (in speech or writing), or represented, eg. in a painting; topic; theme = ngöôøi hay vaät ñang ñöôïc thaûo luaän hay moâ taû (trong lôøi noùi hay trong baøi vieát), hay ñöôïc theå hieän, vd. trong moät böùc tranh; ñeà taøi, ñeà muïc; ñeà aùn, chuû ñeà.- (2) branch of knowledge studied in a school, etc = ngaønh kieán thöùc ñöôïc hoïc hoûi, nghieân cöùu trong nhaø tröôøng.
Nhö vaäy ta coù theå hieåu raèng subject coù 2 nghóa: (1) "ñeà taøi", "ñeà muïc", "chuû ñeà"; (2) "moân hoïc", "boä moân".

Baây giôø ta tham khaûo moät töø ñieån cuûa ta. Chaúng haïn nhö Töø ñieån Vieät Anh / Buøi Phuïng:

    tieâu ñeà: headline, rubric, heading
    ñeà muïc: subject, text, theme
Theo Töø ñieån Tieáng Vieät / Vieän Ngoân ngöõ hoïc do Hoaøng Pheâ chuû bieân:
Tieâu ñeà = (1) Lôøi ñeà ñeå gôïi söï chuù yù. (2) Phaàn in saün ôû beân treân caùc giaáy tôø haønh chaùnh, giaáy tôø giao dòch thöông maïi
Ñeà muïc = (1) Teân goïi töøng phaàn lôùn trong moät baøi vieát, moät coâng trình nghieân cöùu. (2) Ñeà taøi
Nhö vaäy Subject headings laø "töïa ñeà veà moät ñeà taøi" hay toùm taét hôn laø "tieâu ñeà ñeà muïc". Noù khoâng theå laø "ñeà muïc chuû ñeà" vì chuû ñeà cuõng laø moät ñeà muïc. Vaäy ta khoâng theå noùi "ñeà muïc ñeà muïc" hay "chuû ñeà chuû ñeà". Vaû laïi chuùng ta haõy ñoái chieáu töø heading trong nghóa tieáng Anh trong töø ñieån Oxford Advanced Learner's Dictionary: Encyclopedic edition, 1992 vaø töø ñeà muïc trong nghóa tieáng Vieät trong Töø ñieån Tieáng Vieät / Vieän Ngoân ngöõ hoïc do Hoaøng Pheâ chuû bieân thì ta thaáy ngay raèng khoâng theå naøo dòch heading laø ñeà muïc ñöôïc.

Ta cuõng khoâng neân duøng "tieâu ñeà chuû ñeà" vì "muïc luïc chuû ñeà" cuûa caùc thö vieän ôû Vieät Nam thöôøng chæ ñöa ra nhöõng chuû ñeà lieân quan ñeán nhöõng söï kieän xaõ hoäi, chính trò hay lòch söû noåi baät trong thôøi gian naøo ñoù ñeå giôùi thieäu caùc taøi lieäu lieân quan ñeán caùc chuû ñeà coù yù ñònh trình baøy ñoù. Coøn khung "tieâu ñeà ñeà muïc" (Subject headings) cuûa phöông Taây coù theå cung caáp cho baát cöù cuoán saùch hay taøi lieäu naøo coù trong thö vieän moät hay moät soá caùc "tieâu ñeà ñeà taøi" hay "ñeà muïc". Khi noùi ñeán "tieâu ñeà ñeà muïc" töùc laø ñeà taøi hay ñeà muïc ñoù ñaõ ñöôïc choïn löïa, töùc laø töø vöïng ñaõ ñöôïc kieåm soaùt.

Tröôùc ñaây, cuõng coù ngöôøi dòch "Subject headings" laø "tieâu ñeà moân loaïi". Tuy nhieân, töø "moân loaïi" chæ phaûn aûnh caùc ngaønh hoïc hay boä moân chính; coøn töø "ñeà muïc" noù phaûn aûnh nhieàu ñeà taøi trong töøng boä moân moät, laõnh vöïc cuûa noù roäng hôn, bao quaùt hôn.

Ñaây laø moät vaøi yù kieán cuûa toâi veà thuaät ngöõ "Subject headings" xeùt veà maët ngöõ nghóa hoaøn toaøn phuø hôïp vôùi thuaät ngöõ tieáng Vieät töông öùng "Tieâu ñeà ñeà muïc". Ngoaøi ra moät thuaät ngöõ khoa hoïc ñöôïc duøng ñuùng caàn phaûi xeùt veà maët yù nghóa khoa hoïc hay nghieäp vuï cuûa noù. Ñieàu naøy quyù vò coù theå tham khaûo baøi vieát "Subject Headings: Hieåu vaø duøng töø nhö theá naøo" trong BTÑT soá 9/2000 http://www.hcmuns.edu.vn/GLIB0001/clb/bt2000/demucdich.htm. 

Moät taøi lieäu ñaùng tin caäy khaùc ñeå chuùng ta hieåu roõ hôn veà maët ngöõ nghóa vaø khoa hoïc cuûa Subject headings ñeå dòch cho ñuùng laø "ALA Glossary of Library and Information Science"

    Subject heading: An access point to a bibliographic record, consisting of a word or phrase which designates the subject of the work(s) contained in the bibliographic item = Moät ñieåm truy caäp ñeán moät bieåu ghi thö muïc, bao goàm moät töø hay nhoùm töø xaùc ñònh chuû ñeà cuûa taùc phaåm chöùa trong maåu tin thö muïc.

Trôø veà ñaàu trang